مقدمه
حوادث غيرمترقبه ازجمله مسائل بسيار مهمي هستند كه همه ساله گريبانگير دولتها و ملتها شده، تلفات جاني و خسارات مالي فراواني برآنها تحميل مينمايند. دربيست سال گذشته، حوادث غيرمترقبه باعث مرگ نزديك به 10 ميليون انسان شده و بيش از 1000 ميليارد دلارهزينه دربرداشته اند. درهمين مدت نزديك به يك ميليارد نفر از مردم جهان، يعني حدود يك ششم جمعيت كره زمين، بطور مستقيم و يا غيرمستقيم درگير حوادث غيرمترقبه گرديده اند. كشور عزيزما نيز از اين امر مستثني نبوده است. ايران آنگونه كه آمارها نشان ميدهند، دهمين كشور بلاخير دنيا و چهارمين كشور بلاخيزقاره آسياست. درمناطق مختلف كشور، انواع حوادث غيرمترقبه طبيعي، همچون سيل، زلزله، رانش زمين و سقوط بهمن و نيز حوادث غيرمترقبه غيرطبيعي، همچون حوادث ترافيكي، سقوط هواپيما و ... همواره درحال وقوع است. طولاني ترين جنگ تاريخ معاصر نيز كه از جانب استکبار جهانی بر کشور ما تحمیل گردید، بيش از چهار صدهزار نفر از بهترين جوانان اين مرزوبوم گشت. بيش از 90% از مساحت كشور نيز درمعرض خطرمتوسط به بالا از نظر امكان وقوع زلزله قرارداد و حدوداً هر 10 سال يكبارزلزله هاي بزرگي درمناطق مختلف كشور به وقوع پيوسته، جمع زيادي از هموطنانمان را داغدارو مصيبت زده مينمايد. نكته جالب توجه دراين مورد، قرارگرفتن تهران، بعنوان پايتخت جمهوري اسلامي ايران، با جمعيت بيش از 10 ميليون نفر، درمنطقه باخطر بسيار زياد از نظر امكان وقوع زلزله است. اين درحالي است كه كشورهاي همسايه نيز از وضعيت مناسبي برخوردارنيستند و هراز چندگاهي باوقوع جنگ درآن كشورها، كشورما شاهد مهاجرت جمعيت زيادي بسوي مرزهاست.
تمامي عوامل فوق دركنار افزايش جمعيت شهرنشين، رشد صنايع مختلف، تغييرات شديد جوي و شيوع ميكروبهاي جديد و ايبدمي هاي گسترده بيانگر اهميت امرمديريت بحران است.
مراكز درماني، بعنوان اصلي ترين سازمانهاي درگير درهنگام وقوع حوادث غيرمترقبه، نيازمند وجود برنامه مدون مقابله با حوادث هستند. نتايج يك تحقيق درمورد (( ظرفيت پذيرش همزمان مصدومين درحالت عادي )) در بيمارستانهاي شهرتهران، نشان داد كه ميانگين اين تعداد 8 نفر و حداكثر آن 60 نفر است. بعبارت ديگر با درنظر گرفتن حدود 100 بيمارستان درشهر تهران. ظرفيت پذيرش همزمان مجروح درتمامي اين بيمارستانها 800 نفر برآورد ميشود درحاليكه تخمين زده مي شود.وقوع زمين لرزه شديد درتهران، صدها هزارمجروح برجاي گذارد.
اثرات حوادث غيرمترقبه برمراكز درماني
حوادث غيرمترقبه، بسته به نوع، شدت، زمان و مكان وقوع، ميتوانند اثرات مختلفي بر مراكز درماني بجاي گذارند كه از آن جمله ميتوان به تأخير ويا عدم اطلاع رساني صحيح و بموقع، سردرگمي پرسنل و بي نظمي آنان، كمبود و تكميل سريع ظرفيت اورژانس، كمبود تجهيزات ومواد مصرفي، بروز واكنشهاي روحي ـ رواني درپرسنل و بيماران، اختلال درعملكرد عادي مركز درماني بدليل خرابي تجهيزات و تأسيسات و نيز ازدحام مردم اشاره نمود. عوامل يادشده بهمراه ساير عوامل ،موجب افزايش موربیدیتیه ومورتا لیته بيماران و مصدومين ميگردد. لذا براي كاهش اثرات حوادث غيرمترقبه و پيشگيري از عوارض ناشي از آن، وجود يك برنامه كامل و مدون دركليه مراكز درماني ضروري بنظر ميرسد.
اهداف برنامه مقابله با حوادث غيرمترقبه
برنامه مقابله باحوادث غيرمترقبه به دو بخش پيش از وقوع حادثه و پس از وقوع حادثه تقسيم ميگردد. پيش از وقوع حادثه شناسايي كليه خطرات محتمل الوقوع، پيشگيري، آماده سازي وايمن سازي مركز درماني و پرسنل شاغل در آن، تدوین برنامه کامل مقابله با حوادث غیر مترقبه، آشنا سازی پرسنل با قسمتهای مختلف برنامه و شرح وظایف آنان در برنامه، ایجاد ارتباطات بیرونی با کلیه سازمانهای پاسخ دهنده به حادثه و سازمانهاي كمكي مهمترين اهداف برنامه را تشكيل ميدهند.
برنامه مقابله باحوادث غيرمترقبه، پس از وقوع حادثه اهداف مهمي همچون تشكيل سريع سيستم فرماندهي حادثه، برقراري ارتباط با ستاد بحران و ساير سازمانهاي پاسخ دهنده به حادثه، اجراي دقيق شرح وظايف كليه واحدها، ارائه خدمات مناسب به بيماران قبلي و مصدومين جديد الورود و نهايتاً ارزيابي مجدد برنامه و بازنگري آنرا دنبال ميكند