اين نسبت يكي از مهمترين شاخص هايي است كه ثمربخشي فعاليتها را نشان مي دهد. امروزه بهره وري فراتر از يك معيار، بعنوان يك فرهنگ و نگرش به كار و زندگي مطرح شده و بهبود آن منشاء اصلي توسعه اقتصادي است. معيارهاي بهره وري و كيفيت نشان دهنده ميزان اقتدار يك ملت براي حضور و ايفاي نقش در بازار جهاني است. بهبود بهره وري و كيفيت امروزه به يك جنبش و يا حركت ملي تبديل شده است. بهره وري مفهومي است جامع و كلي كه افزايش آن بعنوان يك ضرورت جهت ارتقاي سطح زندگي رفاه بيشتر آرامش و آسايش انسانها كه هدف اساسي براي همه كشورهاي جهان محسوب مي شود همواره مد نظر دست اندركاران و دولتمردان بوده و هست.

 در كشورهاي در حال توسعه و كمتر توسعه يافته بيشترين سهم هزينه هاي بهداشتي و درماني خود را به اداره امور بيمارستانهايشان اختصاص مي دهند. اين ميزان (80-60 درصد) در مقايسه با كشورهاي پيشرفته (حداكثر 40 درصد) رقم بالايي است. در اين راستا با توجه به اين كه بخش عظيمي از چنين هزينه هايي صرف هزينه هاي نيروي انساني و سرمايه اي همچون حقوق و مزايا، ساختمان، زمين، تجهيزات گران قيمت و .. مي شود. مديريت صحيح (موثر و موفق) اين منابع در عرضه بهداشت و درمان به منظور ارتقاء كيفيت خدمات بهداشتي و درماني رضايت كاركنان و بيماران و بهره وري امري ضروري خواهد بود. در تعريف مديريت نيز آمده است مديريت عبارتست از دانش افزايش و استفاده بهينه از منابع و امكانات موجود به منظور نيل به اهداف تعيين شده.

 تخصيص بهينه منابع كمياب از اهميت ويژه اي برخوردار است. بررسي وضعيت بهداشتي درماني كشور نشان دهنده اين واقعيت است كه متاسفانه هنوز به يك نظام درماني مطلوب دست نيافته ايم و بخش بهداشت و درمان به نسبت منابعي كه در اختيار دارد بايستي بهترين عملكرد ممكن را داشته باشد.

عليرغم حجم منابع اختصاص يافته به بيمارستانها و بخش بهداشت معهذا بين رشد منابع قابل دسترس و منابع مورد نياز بخش بهداشت شكاف عميقي به چشم مي خورد. اين مساله ضرورت ايجاد منابع اضافي احتمالي و استفاده موثرتر از منابع موجود از طريق استفاده از الگوهاي تخصيص منابع و افزايش كارايي مديريت بيمارستان را آشكار مي سازد. لازم به ذكر است در كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه بيمارستانها به عنوان منابع اجتماعي لازم و حياتي تلقي مي شوند كه بايد در راستاي منافع جامعه اداره شوند. مديريت ضعيف بيمارستان منجر به اتلاف منابع از جمله پول، نيروي انساني، ساختمان و تجهيزات مي گردد. چنين اتلافي بدين معناست كه ايجاد سطح مشخصي از خدمات يا ستاده مي توانسته است با منافع كمتري حاصل گردد. با جلوگيري يا كاهش اين اتلاف منابع مي توان منابع در دسترس را در جهت ارايه خدمات بيشتر يا توسعه دسترسي و بهبود كيفيت خدمات بيمارستان بكار گرفت. استفاده از منابع به وسيله بيمارستانها مي بايست به وسيله برآورد كارايي و بهره وري مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. بر اساس برنامه چهارم توسعه تمامي دستگاههاي اجرايي ملي و استاني مكلف اند در تدوين اسناد ملي بخش و استاني سهم ارتقاء بهره وري كل عوامل توليد در رشد توليد را تعيين كرده و الزامات و راهكارهاي لازم براي تحقق آنها را براي تحول كشور از يك اقتصاد نهاده محور به يك اقتصاد بهره ور مشخص نمايند بطوري كه بهره وري كل عوامل توليد در رشد توليد ناخالص داخلي حداقل به 31.3 درصد برسد. سهم ارتقاء بخش بهداشت و درمان نيز هم راستا با سياستهاي دولت در برنامه چهارم توسعه و در جهت ارتقاء بهره وري در استفاده از منابع موجود و ارايه خدمات مطلوب در طرح اصلاح ساختار همصدا با ساير بخش هاي دولت مصمم است به پياده سازي ابعاد طرح اصلاح ساختار مديريتي از طريق استقرار سيستم حسابداري قيمت تمام شده و روش تحليل هزينه و اثربخشي هزينه ها، اجراي مديريت مبتني بر عملكرد، استقرار سيستم فناوري و اطلاعات بيمارستاني، واگذاري واحدهاي پشتيباني به بخش خصوصي و اجراي سيستم تعمير و نگهداشت تجهيزات و تاسيسات بيمارستان گام هاي موثر در جهت بهره وري بردارند. در سر تا سر جهان دولتها به ارزيابي مجدد نقش خود در ارايه خدمات سلامت و خصوصا در ارايه مراقبت هاي بيمارستاني پرداخته اند. يكي از رويكردهاي جايگزيني به منظور رفع مشكلات موجود كه در بسياري از كشورهاي شروع و به بررسي و بكارگيري رسيده است تحت عنوان اصلاحات سازماني بيمارستاني (Hospital Organization Reform) است. كه علاوه بر اينكه بيمارستانها در مالكيت بخش دولتي هستند هويت مستقلي پيدا كرده و مسئوليت عملكرد خود را مي پذيرند. چنين روشي مبتني بر اين انتظار است كه فشارهاي بازار به عملكرد خوب پاداش خواهد داد در حالي كه هزينه عملكرد نامطلوب را كاهش داده و بهبود كارائي و كيفيت بروز مي يابد.

 اين اصلاحات سازماني بيمارستاني نيازمند نقش مديريتي تقويت شده و مسئوليت هاي جدي تري است. با اجراي پنج گام اساسي در اصلاحات مديريتي اقتصادي بيمارستاني گام هاي موثري در جهت بهره وري برداشته خواهد شد.

 نتيجه

 يكي از مسايل مورد توجه و مهم در اغلب كشورهاي توسعه يافته، منابع بخش بهداشت و درمان مي باشد. چرا كه بيش از 5 درصد توليد ناخالص ملي و 5 تا 10 درصد هزينه هاي دولت به اين بخش اختصاص يافته اند و در اين ميان بيمارستانها بعنوان پرهزينه ترين واحد عملياتي سيستم هاي بهداشت و درمان از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشند. بيمارستانهاي بين 80- 50 درصد هزينه كل بخش بهداشت را مصرف رسانده و سهم بزرگي از پرسنل تحصيل كرده در بالاترين سطوح را در اختيار خود قرار داده اند.

سيستم فعلي اعم از منابع انساني، فيزيكي و مالي و مديريتي، قوانين و مقررات و شيوه هاي اجرايي نمي تواند مشكلات و چالشهاي پيش روي آينده را حل و فصل نمايد. مديران موفق دنياي امروز رمز موفقيت سازمانهاي خود را بهره ور نمودن سازمان خود مي دانند. هيچ سازماني نمي تواند عملكرد اثربخشي داشته باشد مگر براي آنچه مي خواهد انجام دهد برنامه اي داشته باشد.

از جمله اقداماتي كه در طول برنامه پنج ساله سوم توسعه در بخش بهداشت و درمان مي بايست انجام مي گرفت ليكن انجام نشد و در برنامه چهارم بايستي لحاظ مي شد، اصلاح ساختار مديريت بيمارستانها است.

 وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي موظف است به منظور ارتقاي مستمر كيفيت خدمات و سلامت و تعالي عملكرد خدمات باليني، افزايش بهره وري و استفاده بهينه از امكانات بهداشتي و درماني كشور، اقدامات را انجام دهد. يكي از اين اقدامات مشتري مدار نمودن واحدهاي بهداشتي و درماني، از طريق اصلاح فرايندها و ساختار مديريت اقتصادي (از جمله اصلاح نظام حسابداري، پرداخت مبتني بر عملكرد، بودجه ريزي عملياتي و كاهش تصدي گري خدمات پشتيباني فناوري اطلاعات، تعمير و نگهداشت) مي باشد.

 منابع

 1- ابطحي، سيدحسن. كاظمي، بابك. بهره وري. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني. چاپ سوم. آبان 1380.

 2- احمدي، علي محمد. اصول و مباني بودجه ريزي عملياتي. همدان: انتشارات نور علم. 1382.

 3- باغبانيان، عبدالوهاب و همكاران. مديريت در عرصه بهداشت و درمان. رشت: انتشارات گپ. چاپ اول 1382.

 4- سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور. گزارش اقتصادي سال 1382 و نظارت بر عملكرد چهارساله اول برنامه سوم توسعه. تهران: انتشارات سازمان و مديريت و برنامه ريزي كشور. 1382.

 5- سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور. قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران. تهران: انتشارات سازمان و مديريت و برنامه ريزي كشور 1383.

 6- گروه مولفان مديريت بهره وري و كيفيت. تهران: كارآفرينان بصير. چاپ اول. جلد دوم. 1380.

 7- مجموعه سخنراني ها و مقالات ارايه شده در چهل و هشتمين اجلاس روساي دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي ايران. تهران: مرداد 1382.