عفونت بيمارستاني
عفونت بيمارستاني يكي از محصولات قرن حاضر مي باشد طي سالهاي اخير به كارگري روشهاي تهاجمي از يك سو باعث نجات جان انسانها شده است و از سوي ديگر با ايجاد عفونت هاي مقاوم و شديد بيمارستاني پيامدهاي مرگبار بسياري را به دنبال داشته است. بر اساس آمار اعلام شده سالانه دو ميليون مورد عفونت بيمارستاني در امريكا به وقوع مي پيوندد كه منجر به افزايش موارد ناخوشي، مرگ و مير، هزينه ها و طول مدت بستري بيماران در بيمارستان مي گردد. ميزان مرگ و مير به دنبال انواع عفونتهاي بيمارستاني از 8/14 تا 71% متغيير بوده است. عفونت بيمارستاني در مرگ و مير بيش از 88000 انسان (در سال 1995) سهيم بوده است يعني يك مورد مرگ در هر 6 دقيقه.
درمان عفونتهاي بيمارستاني نيز (بسته به نوع عفونت) هزينه اي معادل 5/4 ميليون دلار (در سال 1995) تحميل نموده است و بنابراين مي توان چنين نتيجه گيري نمود كه حتي برنامه هاي جزيي ولي موثر كنترل عفونت مفيد و مقرون به صرفه خواهد بود. همچنين طول مدت بستري شدن بيماران در بيمارستان از 1 تا 30 روز (بسته به نوع عفونت) افزايش مي يابد و اين در حالي است كه بيماران نيازمند ديگري به دليل نبودن تخت خالي جان مي سپارند.
اهداف كميته پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني:
كاهش موارد عفونتهاي بيمارستاني (بيماران ـ پرسنل ـ عيادت كنندگان) و در نتيجه كاهش هزينه درمان و روزهاي بستري بيمـاران در بـيـمارستـان از طـريق انتخاب روشهاي مناسب و برنامه ريزي جهت كنترل عفونت و پيشگيري از بروز و انتشار
عوامل عفونت زا در بيمارستانها و ساير مراكز درماني
«نمونه گيري و كشت در بيمارستان»
توجه به نكات زير قبل از كشت در بيمارستان لازم است:
ـ حضور ميكروارگانيسم در محيط به معني توانايي ايجاد بيماري در انسان نيست
ـ در اكثريت موارد اين انسان است كه محيط را آلوده مي كند و نه بالعكس
ـ نمونه گيري و كشت بصورت راندوم از نقاط استريل و غير استريل و حتي پرسنل بدون وجود شواهد اپيدميولوژيك تنها سبب اتلاف هزينه و نيرو و بدست آوردن اطلاعات غيرقابل تفسير مي شود و فايده ديگري ندارد.
بنابراين: براي مطالعه ميكروبيولوژيك درباره پرسنل يا محيط بيمارستان گاهي كشت و نمونه گيري بصورت روتين توصيه مي شود و گاهي انجام آن ممنوع است.
ـ ميكروب چيست؟ ميكروب از زبان يوناني گرفته شده است و معناي فارسي آن موجود ذره بيني است. ميكروبها براي ادامه زندگي و رشد به غذا احتياج دارند و مواد غذايي خود را از حيوانات، گياهان و يا مواد آلي بيجان تهيه مي نمايند.
ـ تقسيم بندي ميكروبها، ميكروبها از نظر خصوصيات و شكل ظاهري به شرح ذيل تقسيم مي شوند:
ويروسها ـ باكتريها ـ قارچ ها ـ كرم ها ـ تك تاخته ها و …
برخي از ويروسها شامل: ويروس آبله، ويروس هاري، ويروس ايدز و … مي باشد.
برخي از باكتريها شامل: سل ـ حصبه ـ كزاز ـ سياه زخم ـ وبا و …
قارچها نيز شامل: انواع كپك ها ـ مخمرها كه موجب ناراحتي هاي پوستي و غيره مي شوند.
عفونت: عبارت است از وارد شدن عامل عفونت در بدن انسان به عبارت ديگر عفونت اختلالي است كه در اثر وارد شدن عامل بيماريزا (باكتري ـ ويروس، قارچ و انگل) در بدن ظاهر مي شود.
اصولاً 3 نوع ميكروب مي توانند در دستها وجود داشته باشند:
ـ ميكروبهاي دائمي (فلور ثابت): ميكروكوك، استافيلوكوك
ـ ميكروبهاي گذرا (فلور موقت): پسودومونا ـ Eocoli ـ شيگلا
ـ فلور عفونتي: استرپتوكك ـ استاف آرئوس
موارديكه كشت در بيمارستان بصورت روتين توصيه مي شوند:
ـ جهت مانيتورينگ عمل استريليزاسيون شامل:
1ـ Steam Sterilizers (دستگاه استريل كننده با كمك بخار)
2ـ Eto sterilizors (اتيلن اكسيد)
3ـ Heat sterilizers Dry (دستگاه استريل كننده از طريق حرارت خشك)
4ـ Flash sterilizers
ـ مانيتورينگ مايع دياليز (همورياليز)
ـ تجهيزاتي كه گندزدايي شده اند
ـ اجزاء خون كه در سيستم باز تهيه مي شوند
ـ كشت روتين از ارگانها (قرنيه ـ استخوان ـ كليه ـ كبد ـ قلب ـپانكراس مغز استخوان) جهت پيوند ارگان
موارديكه كشت در بيمارستان بصورت انتخابي (elective) توصيه مي شوند.
ـ مطالعه جهت بررسي يك مسئله اختصاصي مربوط به عفونت بيمار
ـ مطالعه براي مقاصد و اهداف آموزشي
موارديكه كشت در بيمارستان توصيه نمي شوند
ـ نمونه گيري و كشت بصورت روتين از بيماران يا پرسنل بيمارستان به منظور مراقبت مگر بر اساس شواهد اپيدميولوژيك
ـ كشت روتين از محصولات تجارتي كه بر چسب استريل دارند (كاتترهاي داخل عروقي، سرم ها)
ـ آزمايش روتين از مواد ضدعفوني كننده و گندزداها
ـ كشت روتين از واحد خون يا كشت راندوم از واحدهاي خون براي اطمينان از استريل بودن آنها
ـ مانيتورينگ روتين فرايند گندزدايي در مورد تجهيزات تنفسي
ـ كشت روتين از هوا (بجز در موارد خاص)
ـ كشت روتين از مايع دياليز صفاقي (Peritoneal dialysate)
ـ نمونه گيري روتين از وسايل تجارتي كه براي مراقبت از بيمار بكار ميروند.
لزوم چك كردن تمام دستگاههاي استريل كننده اي كه بخار كار مي كنند حداثل هفته اي يكبار لازم است اگر استريليزه كردن به دفعات كمتري انجام مي شود در هر روزي كه عمل استريلزاسيون صورت مي گيرد بايد آزمايش انجام شود.
Etoster: بايد حداقل يكبار مانيتور شود.
Dry _ Heat ster: بايد حداقل هر هفته يكبار مانيتور شود.
نكته: هر بار كه لوازم پيوند در داخل دستگاه استريل كننده (از هر نوع) قرار گرفته و استريل مي شوند دستگاه بايد مانيتور شود.
نمونه گيري و كشت مايع دياليز (همودياليز): آب مورد استفاده براي تهيه مايع دياليز بايد حداقل ماهانه يكبار كشت و شمارش كلني شود. اين آب بايد كمتر از 200 ارگانيسم زنده در هر ml داشته باشد.
ـ مايع دياليز بايد كمتر از 2000 باكتري داشته باشد و ماهانه يكبار كشت شود.
ـ ترجيحاً نمونه گيري از آب سيستم بلافاصله قبل از سير كل گندزدايي باشد.
ـ نمونه آب بايد از دستگاههاي مختلف گرفته شود.
نمونه گيري و كشت خون و فرآورده هاي خون:
ـ انجام كشت روتين در مورد اجزاي ترانسفوزيون براي اطمينان از استريل بودن آنها توصيه نمي شود.
ـ كشت باكتريال براي مراقبت و نظارت در مورد تزريق خونهاي ويژه مثل تعويض خون براي نوزادن توصيه نمي شود.
ـ اگر خون در شرايط باز تهيه مي شود انجام كشت توصيه نمي شود.
ـ در صورتيكه بدنيال تزريق خون، بيمار دچار علايم باليني يا واكشن شد تزريق خون بايد بلافاصله قطع و آن واحد خون مورد آزمايش قرار گيرد يعني اگر مجموعه علايم و سير باليني بيمار، آلودگي باكتريال آن فراورده خوني را مطرح كند، كشت نمونه هاي مشكوك (اجزاي خون) در حرارتهاي مختلف ممكن است انديكاسيون داشته باشد.
نمونه گيري و كشت از تجهيزاتي كه گندزدايي شده اند:
در كشت بصورت دوره اي از تجهيزات بيمارستاني (سيتوسكوپ و …) لازم است. تعداد دفعات نمونه گيري بستگي به ميزان عفونت بيمارستاني متعاقب استفاده از اين وسايل و نيز نظر كميته كنترل عفونت دارد.
ـ مانيتورينگ محيط بصورت انتخابي جهت ارزيابي مشكلات خاص در بيمارستان و بر اساس شواهد اپيدميولوژيك مفيد است (مثل تعيين موارد ميكروبي غذاها)
ـ مانتيورينگ محيط بصورت انتخابي براي مقاصد آموزشي نيز كاربرد دارد.
ـ آزمايش روتين از مواد ضدعفوني كننده و گندزداها نبايد انجام شود.
ـ اگر به آلودگي محصولات تجارتي كه تحت عنوان استريل عرضه شده اند شك كرديم بايد به سيستم كنترل عفونت اطلاع داده شود.
ـ نمونه گيري از تجهيزات تنفسي در مكانهايي كه عفونت تنفسي بيمارستاني زياد است (اعم از اندميك يا اپيدميك) با ارزش است ولي مانيتورينگ و كشت روتين فرايند گندزدايي براي تجهيزات تنفسي توصيه نمي شود.
نمونه گيري و كشت از هوا
نمونه گيري از هوا بصورت رقيق ضرورت ندارد مگر در موارد زير:
ـ مانيورينگ مناطقي كه مواد دارويي در آنها تهيه مي شوند.
ـ اتاق عمل در موارد خاص
ـ براي بررسي و ارزيابي اپيزوزهاي مشكوك عفوني كه راه انتقال آنها از طريق هواست.
ـ كشت روتين از هوا فقط در بيمارستانهايي كه بيماران شديداً ايمنوسوپرس دارند (بويژه از نظر قاچ) توصيه مي شد.
نمونه گيري و كشت از كف زمين و ساير سطوح:
شواهدي وجود ندارد كه نشان دهد آلودگي كف زمين يا ميز كنار تخت بيمار (در هر حد و ميزاني) ارتباط مستقيم با افزايش خطر اكتساب عفونت داشته باشد. استانداردهاي ارائه شده (براي قابل قبول بودن ميزان آلودگي كف زمين) صرفاً جهت ارزيابي عمل نظافت مي باشد.
ـ كشت نقاط غيراستريل (كف زمين، ديوارها و …) كه ارتباط واضح و روشني با همه گيري ندارند باعث اتلاف هزينه و نيرو مي شود و اطلاعات غير قابل تفسيري در اختيار مي گذارد.
نمونه گيري و كشت از آب: اگر در آب كشت داده شده بيش از 4 كلني در هر 100 ميلي ليتر يافت شود غير طبيعي است. اگر انتقال لژيونلا در بيمارستان مشاهده شود كشت آب توصيه مي شود.
ـ شمارش كلي فرم بايد كمتر از 1 مورد در هر 100 cc آب باشد تا آب قابل آشاميدن باشد.