طراحـــي بيمارستان
اهداف :
1. طراحي متناسب با عملكرد بيمارستان .
2. طراحي و توسعه بيمارستان متناسب با پيشرفت تكنولوژي .
3. پاسخ گويي به نيازمندي هاي كشور در رابطه با فضاهاي درماني .
4. كمك به بهسازي و ترميم نارسايي هاي موجود در بيمارستان هاي كشور .
اهميت پژوهش :
با توجه به اين كه پاسخ گويي به نيازمندي هاي كشور در رابطه با فضاهاي درماني و چگونگي استقرار آنها ، مستلزم وجود ارگاني جهت شناخت وضع موجود ، تشخيص بحران ها وكمبودها ، ارائه خط مشي ها و راه حلها و همچنين تدوين برنامه درجهت بسيج نيروها و امكانات موجود است ، وجود يك برنامه جامع براي طراحي بيمارستان از اهميت خاصي برخوردار است . براي اين منظور يك تيم برنامه ريز براي طراحي فضاهاي مختلف بيمارستان بايد شامل معماران ، مهندسين ، مشاورين و نمايندگان بيمارستان باشد . ممكن است از مشاورين خاصي در مورد رختشويخانه ، آشپزخانه ، پيش بيني هاي آكوستيكي ، محوطه سازي ، طراحي داخلي و تجهيزات دعوت به عمل آيد .
روش پژوهش :
مقاله حاضر يك بررسي مروري است كه با استفاده از مطالعات كتابخانه اي واطلاعات جمع آوري شده به وسيله وزارت مسكن و شهر سازي يا شركت خانه سازي ايران و مقاله هاي اينترنتي تدوين گرديده است .
شناسايي اصولي براي طراحي تسهيلات بيمارستاني :
يك سري اصول كلي براي طراحي اين تسهيلات درنظر گرفته مي شود كه عبارتنداز :
1. تحليل داده هاي مهم و بررسي تاثير آنها بر روي فرآيند طراحي .
2. مشاركت همه ي ذينفعان اعم از )بيماران ، خانواده ها ، پرسنل ، متخصصان (از آغاز تا پايان مراحل طراحي .
3. تعيين يك راهنما و مسئول براي فرآيند طراحي .
4. طراحي بايد بر فرآيند هاي سازماني متمركز گردد و تسهيلات هر بخش به روشني طراحي گردد .
5. فرآيند طراحي بايد با در نظر گرفتن فاكتورهاي انساني انجام گيرد.
6. فرآيند طراحي بايد مبتني بر نيازهاي بيماران و جمعيت در معرض خطر يا آسيب پذير باشد .
طراحي بايد انعطاف پذير و منعكس كننده تغييرات محيطي باشد .
در فرآيند طراحي بايد تا حد ممكن روش ها ، رويه ها و … استاندارد شده باشند.
اطلاعات دخيل در فرآيند طراحي بايد از لحاظ ارائه خدمات مناسب به بيماران هم ارزياي گردند .
در فرآيند طراحي بايد به تهديدهايي كه در محيط فيزيك بيمارستان براي ايمني و سلامتي بيماران وجود دارد توجه خاص مبذول داشت .
طراحي بخش هاي بيمارستان :
در هنگام طراحي فضاها بايد ابعاد و استانداردهای خاصی در نظر گرفته شود شامل:
ابعاد حياتي - ارگونومي محيط كار – ابعاد عملياتي – شعاع عملياتي .
شكل كلي ساختمان بيمارستان شامل H , T , I , X , Y , H مي باشد و طراحي واحدها مختلف بيمارستان اعم از بخش هاي بستري ، تسهيلات تشخيصي و درماني ، بخش هاي خدماتي ، تسهيلات بيماران سرپايي ، پاركينگ ها و محوطه بيمارستان به شرح زير است.
بخش هاي بستري :
نكته اصلي در مورد بخش هاي بستري ، فاصله ايستگاه پرستاري تا دورترين درب اطاق بيمار می باشد.
اندازه اطاق ها :
پيش بيني اطاق هاي بيش از شش تخت به ندرت اتفاق مي افتد و معمولاً حد بالاي آن چهار تخت مي باشد . بسياري از بيمارستان ها فقط اطاق هاي يك نفره و دو نفره دارند.
تعداد تخت در هر اطاق :
تعداد تخت در هر اطاق تحت تاثير عوامل زيادي مانند وسعت بيمارستان ، تعداد تخت درهر يك از بخش هاي بستري ، نوع بيمارستان ، نوع خدمات مي باشد. با تعدد و اختلاف فاكتورها بدين طريق ، هيچ قانون ثابتي قابل پياده كردن نبوده و فقط در پرداختن به مسئله ، يك روش قابل پيشنهاد مي باشد.
تسهيلات تشخيصي و درماني :
بررسي هاي بسياری درمورد اندازه هاي مناسب اطاق در مورد واحدهاي تشخيصي و درماني براي يك پلان يك راهروئي با پيشخوان هادرمقابل هر دويوار انجام گرفته است. در صورت داشتن اطاق بزرگ تر ، مي توان از عناصر مربوطه براي ترتيب دادن اطاق استفاده نمود .
بخش هاي خدماتي :
ساختمان خدمات ممكن است در بيمارستان هاي بزرگ ، يك ساختمان مستقل باشد که نتيجه مطلوب آن ، جداسازي صدا ، ارتعاشات ، بو ، و
رفت وآمد هاي سنگين خواهدبود . درمقابل ، اين حقيقت نيز وجود دارد كه عمليات ذكر شده مي توانند در زيرزمين قرار بگيرند.
ظرفيت :
معمولاً در برنامه ريزي آشپزخانه يا رختشورخانه ، مشكل بتوان ظرفيت هاي عملي تجهيزات مورد نياز را بطور دقيق تعيين نمود و گاهي اين موضوع باعث بيش از حد نياز پيش بيني شدن تجهيزات مي گردد. بايد محاسبات دقيقي در مورد تعيين بار احتمالي و همچنين ظرفيت تجهيزات مورد نظر اين بخش ها صورت پذيرد . گاهي بايد اندازه ي آنها را در رابطه با توسعه آينده انتخاب كرد.
يك مشكل ديگر در برنامه ريزي بخش خدماتي اين است كه معمولاً آنها ، به خاطر عملكرد هاي ضروري پيش بيني نشده در برنامه اوليه اين قسمت ، تقليل پيدا مي كنند. انبارها و فضاهاي تجهيزات مكانيكي معمولاً در معرض اين خطر واقع مي شوند. بنابراين منطقي است كه اين قسمت ها ، در شروع كار با فضاي كافي برنامه ريزي شود و براي حفاظت در مقابل فشارهاي وارده ، كفايت و مساوات در مورد تمام بخش ها رعايت گردند. بهترين بيمارستان آن است كه بخش هاي خدماتي ، بخوبي اطاق هاي بستري بيمار طراحی شده باشند.
تسهيلات بيماران سرپائي:
كلينيك بيماران سرپائي متصل به يك دانشكده پزشكي ، كه گاهي در بيمارستان شهر يا بخش هاي مجاور آن واقع شده در خدمت بيماراني قرار ميگيرندكه وجهي پرداخت نمي كنند . چنين كلينيك هائي معمولاً بزرگ بوده ، جوابگوي 100000 تا 200000 بيمار در سال خواهند بود. اين بخش ، خدمات خود را در تمام بخش هاي عمده و تخصص هاي فرعي عرضه نموده ، تا 6 روز در هفته ، درتمام ايام سال ، داير خواهند بود . نوع ديگر ي از اين را در دانشكده پزشكي با تسهيلات تمام وقت وبا بيماراني در كلينيك هاي آموزشي كه پول پرداخت مي كنند و يا بيماران ي بظاعتي كه پول پرداخت نمي كنند مي توان يافت. در منتها عليه ديگر ، نسبت به موردي كه ذكر شد ، بيمارستاني خواهد بود بدون اطاق دكتر – مگر دو ياسه اطاق مصاحبه – معاينه كه در خارج از ساعات اداري يا مواقع اضطراري بمنطور استفاده كادر دراختيار آنان قرار گيرد . بين اين دو منتها عيه ، انواع متفاوتي ، با الگوي متداول وجود دارد فضاي كار دكتر در بيمارستان بچشم مي خورد. اين مباحث محدود به تسهيلات همجوار بيمارستان خواهد بود و شامل ساختمان هاي كلينيك ها ، و مطب هاي رو به تزايد دكتر ها نخواهد شد.
محوطه بيمارستان :
محوطه بيروني بيمارستان شامل خيابان ها و پياده روها مي باشد .
خيابان ها :
نظر به اينكه معمولاً وسايل نقليه از راه هاي بيمارستان عبور خواهند كرد بنابراين خيابان هاي بيمارستان بايستي طوري طرح شوند تا بتوان اين نوع وسايل نقليه را از آنها عبور داد (وسايل نقليه شخصي- آمبولانس)
پياده رو ها :
پياده روهائيكه خيابان هاي مجاور بيمارستان و در داخل محوطه آن قرار مي گيرند بايستي طوري طرح شوند تا بيماران به آساني قادر به استفاده از آنها باشند.بايد حتي المقدرو از احداث پله جلوگيري شود و در صورت وجود اختلاف سطح حتي الاامكان از سطوح شيب دار ( BAMP ) استفاده كرد.
پاركينگ ها :
مساحت ايده آل در سطح بين المللي براي پاركينگ هاي بيمارستان ، حدود 3/1 كل مساحت زمين بيمارستان مي باشد.
علائم و تابلو ها در محوطه بيروني بيمارستان :
نصب علائم و تابلوها براي راهنمائي ونشان دادن قسمت هاي مختلف در محوطه بيروني و داخلي بيمارستان از اساسي ترين روش هاي راهنمائي مردم است .
هنگام طراحي فضاها يك سري ابعادها واستانداردها بايد در نظر بگيريم از جمله ارگونومي محيط كار وغيره .
تعريف ارگونومي محيط كار: بررسي امكانات وشرايطي كه يك نفر به بهترين صورت ارايه خدمت دهد.
فهرست منابع :
1.– تادويلر ، طرح و عملكرد بيمارستان ، چاپ اول ، شركت خانه سازي ايران ، تهران 1364 .
2.– تادويلر ، طرح و عملكرد بيمارستان ، چاپ اول ، شركت خانه سازي ايران ، تهران 1364 .
3. designing safe hospital
4. http: // www.Department of Healthcare Management
5.هدي ، فريدون ، ضوابط و مقررات ساختماني براي بيمارستان هاي عمومي ، چاپ دوم ، وزارت مسكن و شهر سازي ، تهران 1362