مدیریت بیکار

آمارها به صدا در می‌آیند
نتایج آخرین پژوهش‌ها نشان می‌دهند تنها در کشور آمریکا سالیانه 400هزار آسیب قابل پیشگیری به دلیل اشتباهات دارویی در بیمارستان‌ها اتفاق می‌افتد و این آسیب‌ها چیزی حدود 5/3 میلیارد دلار خسارت به جامعه آن کشور وارد می‌کنند. علاوه بر این، پژوهشگران متوجه 800،000 مورد آسیب وابسته به دارو در مراکز مراقبت‌های طولانی‌مدت نظیر آسایشگاه‌های سالمندان و 530،000 مورد در دریافت‌کنندگان خدمات درمانی از درمانگاه‌ها و سایر مراکز شدند. این در حالی است که پس از گزارش سال 1999، پیشرفت‌های زیادی در زمینه تجویز دارو و اجتناب از اشتباهات دارویی صورت گرفته‌ است. ولی با توجه به این‌که در کشور آمریکا سالیانه بیش از 4 میلیارد نسخه نوشته می‌شود، حتی درصد اندکی اشتباه هم به حجم زیادی از مشکلات منجر خواهد شد.
نتایج تحقیقات اخیر نشان داده است که بیشترین موارد اشتباهات دارویی در بیمارستان‌ها در خصوص داروهایی نظیر انسولین، مورفین، کلرید پتاسیم و داروهای ضد انعقادی هپارین و وارفارین روی می‌دهند. داروهای فوق، داروهایی مهم و حیاتی هستند و مصرف اشتباه آن‌ها می‌تواند موجب آسیب‌ جدی به بیمار شود. یک بررسی در سال 2002 نشان داد که این 5 دارو در مجموع 28 درصد از موارد اشتباهات دارویی را به خود اختصاص می‌دهند که یک‌سوم از آن‌ها فقط به داروی انسولین مربوط می‌شود.
بدیهی است که چنین اشتباهاتی به ‌‌طور طبیعی می‌توانند مواردی از جمله افزایش مدت بستری در بیمارستان و افزایش هزینه‌ها را به همراه داشته باشند. در کشور آمریکا که هزینه‌های درمانی نسبتاً بالا هستند، یک اشتباه دارویی ساده می‌تواند چیزی در حدود 5800 دلار به هزینه‌های بیمارستانی یک بیمار اضافه کند.

شایع‌ترین اشتباهات دارویی

1- تشابهات اسمی ‌داروها
تحویل داروی اشتباه به دلیل شباهت‌های اسمی‌ داروها به ویژه در داروخانه‌هایی که دارو توسط شاگرد داروخانه (و نه دکتر داروساز) به بیمار داده می‌شود زیاد اتفاق می‌افتد. از جمله این اشتباهات می‌توان به تشابه اسمی‌ داروهایی نظیر فلوماکس با فوزوماکس و آمفوتریسین با آمپی‌سیلین اشاره کرد که موارد مصرف کاملاً متفاوتی دارند.

2- بدخط‌نویسی پزشکان
پزشکان از قدیم‌الایام به بدخطی معروف بوده‌اند. بسیاری از خانواده‌ها بدخط بودن فرزندشان را نشانه‌ای از پزشک شدن او در آینده می‌دانند و حتی از وجود آن ابراز خوشحالی می‌کنند. ولی متأسفانه این امر می‌تواند منجر به اشتباه داروخانه یا پرسنل بیمارستان در خواندن صحیح دست‌خط پزشک و اشتباه در دادن داروی صحیح و یا دوز مناسب شود.

3- عدم آگاهی بیمار از طرز مصرف دارو
در خیلی از موارد بیماران دستور مصرف یا حتی طرز صحیح مصرف یک دارو را نمی‌دانند و علی‌رغم عدم آگاهی کافی، در مورد آن سؤال نمی‌پرسند. به عنوان نمونه، برخی از بیماران مبتلا به آسم طرز صحیح استفاده از اسپری‌های درمانی آسم را نمی‌دانند و آن را به‌ طور اشتباه مصرف می‌کنند. برخی از این افراد به جای آن‌که اسپری را مستقیماً داخل دهانشان قرار دهند، آن را به سمت هوای بیرون تخلیه و شروع به استنشاق آن در هوای بیرون می‌کنند. نتیجه این عمل، نرسیدن مقدار کافی دارو به بدن بیمار و خطر بروز عوارض بیماری خواهد بود.

4- وجود تشابهات و اشکالات در شکل و بسته‌بندی داروها
بسیاری از داروها جعبه‌ها یا اشکال مشابهی دارند. حتی در برخی از موارد دیده شده که یک داروی خاص با غلظت‌های متفاوت دارای جعبه‌ها یا شکل‌های مشابهی است. این مسأله می‌تواند منجر به تجویز اشتباه دارو به ویژه در بیمارستان‌ها یا به هنگام مصرف شخصی دارو در منزل شود. طی یک تحقیق که در مورد 50 مورد مرگ ناشی از تزریق اشتباه داروی لیدوکائین در بیمارستانی در کالیفرنیا انجام شد پزشکان متوجه شدند که علت این موضوع به دلیل تشابه ویال‌های لیدوکائین با غلظت‌های متفاوت بوده است.

5- اعتماد به اطلاعات افراد ناآگاه یا مصرف داروهای ناآشنا
در بازار غیر دارویی یا حتی دارویی، موارد جانبی زیاد از جمله داروهای گیاهی، مکمل‌های غذایی و سایر موادی که اطلاعات کافی و کاملی در موردشان وجود ندارد فراوان است. بسیاری از این موارد دارای عوارض جانبی زیادی بوده و از آن مهم‌تر این‌که می‌توانند موجب تداخلات جدی و مهم با سایر داروهایی شوند که بیمار در حال مصرف آن‌ها است.
برای مصرف این‌گونه مواد باید با منابع معتبر یا افراد آگاه مشورت شود. استفاده از توضیحات افراد غیر متخصص و یا ناآگاه نمی‌تواند بنای خوبی برای مصرف این مواد و آگاهی از عوارض جانبی آن‌ها باشد. در حال حاضر بسیاری از محققین استفاده از یک سیستم نسخه‌نویسی الکترونیکی با استفاده از یک کامپیوتر مجهز به سیستم اطلاعاتی کامل و به‌روز را توصیه می‌کنند.
این تکنولوژی با توجه به افزایش روزافزون اطلاعات می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری و کاهش اشتباهات دارویی داشته باشد. این سیستم در حال حاضر در حدود 20 درصد از بیمارستان‌های آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است و پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2010 تمامی‌ سیستم‌های تجویز دارو برای بیماران در کشور آمریکا کامپیوتری ‌شوند. غیر از این، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) از سازندگان و کارخانجات دارویی آمریکا خواسته است تا تمامی ‌محصولات و داروها دارای بارکد روی جعبه دارو باشند تا از اشتباهات دارویی جلوگیری شود.
همچنین تلاش‌های بسیاری برای آموزش بهتر بیمار در مصرف صحیح دارو و نیز کامل کردن اطلاعات روی جعبه دارو و بروشورها و نیز توجه‌هایی برای پزشکان به منظور نوشتن نسخه‌ها و اجازه ندادن دکترهای داروساز به دخالت شاگردهای داروخانه در امر دریافت نسخه و تحویل دارو در حال انجام است.