اهميت اين مسئله، زماني آشکار مي شود که بدانيم توسعه و رشد جمعيت در شهرهاي بزرگ کشور، موجب تنوع توليد و به تبع آن افزايش مداوم ضايعات و پسماندهاي خطرناک مي شود.
    توليد پسماندهاي خطرناک از قبيل لجن هاي نفتي و روغني، مواد شيميايي حاصل از فرمولاسيون ها، ترکيبات حاوي فلزات سنگين، پسماندهاي دارويي و پزشکي، ترکيبات حاوي “بي فنيل هاي چندکلره” و تري فنيل ها به عنوان ضايعات بخش توليد در صورت عدم مديريت جديد مي تواند تاثيرات و خسارات جبران ناپذيري بر جامعه و محيط زيست داشته باشد.
    بر اساس تحقيقات صورت گرفته، انتشار مواد آلوده ناشي از دفن پسماندهاي ويژه صنعتي به منابع آب سطحي، 100مورد بيماري و انتشار آن در سفره هاي آب زيرزميني يکهزار نوع بيماري را موجب مي شود.
    در همين راستا و به دنبال تصويب قانون مديريت پسماندها توسط مجلس شوراي اسلامي در دو سال قبل،سازمان محيط زيست با تقسيم کشور به 10منطقه مطالعاتي نسبت به شناسايي نقاط مناسب براي دفن پسماندهاي خطرناک ، اقدام کرد.
    مسئوليت طرح ايجاد مرکز دفع پسماندهاي صنعتي و ويژه منطقه شمال غرب کشور متشکل از استان هاي آذربايجان شرقي، غربي و اردبيل به دانشگاه تبريز محول شد.
    گفته مي شود دليل اين امر نيز توليد 94 درصد پسماندهاي ويژه صنعتي منطقه شمال غرب کشور در آذربايجان شرقي است.
    اجراي طرح مزبور در اين خطه از کشور از مهرماه 1383آغاز شده و از سه مرحله پيش بيني شده در شرح خدمات تاکنون دو مرحله انجام شده و مرحله سوم در مرحله آغازين است.
    انتظار مي رود مرحله تکميلي طرح مطالعاتي ياد شده تا مهر ماه سال آينده به اتمام رسيده و بر اساس نتايج آن عمليات ساخت مرکز دفع پسماندهاي ويژه صنعتي منطقه در آذربايجان شرقي و مراکز دفن نيز در سطح هر سه استان آغاز شود.
    بر اساس اظهارات مسئولان دانشگاه تبريز براي اجراي طرح مطالعاتي ايجاد مرکز دفع پسماندهاي ويژه صنعتي منطقه شمال غرب کشور در آذربايجان شرقي 2/7ميليارد ريال اعتبار اختصاص يافته است.
    در تشريح طرح ايجاد مرکز دفع پسماندهاي صنعتي ويژه منطقه شمال غرب کشور بايد گفت که مرکز دفع،مجتمعي صنعتي با فناوري هاي ويژه است که امکان مديريت صحيح خطرناک ترين مواد ناشي از فعاليت صنايع را ميسر مي کند.
    مرکز دفع پسماندهاي صنعتي و ويژه در هر منطقه از کشور، شامل مکان هاي دفني است که در هر يک از استان هاي محدوده طرح و به تعداد متعدد مي تواند وجود داشته باشد.
    به نظر کارشناسان امر هرچند وجود يک مرکز دفع مجهز با مديريت علمي و فني صحيح براي حفظ محيط زيست منطقه و جلوگيري از آلوده شدن آن به مواد سمي و خطرناک از اهميت به سزايي برخوردار است ،اما در ايجاد آن بايد به بايدها و نبايدهايي خاص خود توجه ويژه معطوف شود.
    استاد دانشکده شيمي دانشگاه تبريز با اشاره به مقوله حفظ محيطزيست به عنوان يکي از مولفه هاي توسعه پايدار، افزايش توليد انواع پسماند را ناشي از افزايش جمعيت و مصرفي شدن فرهنگ مردم مي داند.
    دکترحسن نمازي گفت: بکارگيري روش هاي اصولي در اين بخش و اعمال مديريت صحيح پسماندها از مرحله توليد تا انتخاب مکان مناسب براي دفع اصولي آن مي تواند پتانسيل پسماندهاي خطرناک را از ايجاد انواع آلودگي ها و توليد بيماري ها خطرناک به حداقل رسانده و مانع از تخريب محيط زيست شود.
    وي ، توجه به دستورالعمل هاي لازم براي مديريت زيست محيطي مطلوب پسماندها از ديدگاه بهداشتي و پزشکي ومعرفي روش هايي براي دفع اصولي آنها در چارچوب کنوانسيون هاي بين المللي “ بازل” را از ضروريات دفع پسماندهاي ويژه صنعتي دانست.
    وي افزود: در راستاي ايجاد مرکز دفع پسماندهاي ويژه صنعتي در منطقه بايد مقولاتي مانند تعيين انواع پسماندهاي ويژه و خطرات ناشي از آن ، چگونگي شناسايي و آگاهي از وجود آنها در محيط کار و توليد ، تقسيم بندي و کدگذاري پسماندهاي ويژه خطرناک ، مدنظر باشد.
    نمازي ، همچنين خواستار توجه اساسي به مسايلي از قبيل ضرورت قانونگذاري و استفاده از شيوه هاي مناسب براي مديريت پسماندهاي مزبور متناسب با شرايط هر منطقه شد.
    ديگر استاد دانشکده شيمي دانشگاه تبريز با تاکيد برلزوم بررسي عوامل توپوگرافيک واقليمي تاثيرگذار در مکان يابي مرکز دفع و دفن پسماندهاي ويژه صنعتي ، توجه به آن را بسيار مهم خواند.
    دکتر مقصود خيام بااشاره به دفع ودفن پسماندهاي ويژه توسط توليدکنندگان بدون اعمال هيچ گونه تدابير کنترلي در گذشته ، اظهار داشت: تحقيقات نشان مي دهد که در دو دهه گذشته محل انجام اين کار به دليل انتشار بوي گازهاي متصاعد شده و تراوش شيرابه حاوي مواد شيمايي مضر موجب آلودگي هوا و منابع آب زيرزميني و سطحي مي شود.
    وي افزود: با توجه به پرهزينه و دشوار بودن پاکسازي آلودگي هاي ناشي از دفن و دفع پسماندهاي ويژه در گذشته امروزه در بسياري از کشورهاي پيشرفته دفع پسماندها با مديريت خاص در سيستم هاي بهداشتي انجام مي شود.
    وي ، ممانعت از انتشار بو و پخش مواد مضر پسماندهاي ويژه صنعتي در محيط اطراف و از همه مهم تر، کنترل ورود شيرابه به آب هاي سطحي و زيرزميني را از تاکيدات اساسي در طراحي و اجراي سازه هاي مهندسي مراکز دفع ودفن پسماندهاي ذکر کرد.
    وي با بيان اينکه بررسي هريک از عوامل توپوگرافي واقليمي ياد شده در ساخت مرکز دفع حايز اهميت است ، افزود: به عنوان مثال طول دوره يخبندان سال يکي از عوامل مهمي است که مي تواند در رد يا قبول محل دفع پسماند ، نقش اساسي ايفا کند.
    استاد دانشکده علوم طبيعي دانشگاه تبريز نيز بر لزوم توجه به ملاحظات هيدرولوژيکي در مکان يابي مرکز دفع پسماندهاي ويژه صنعتي تاکيد مي کند.
    به عقيده دکتر اصغر اصغري مقدم،يکي از مهم ترين موارد قابل توجه در مکان يابي محل دفع و دفن اين نوع پسماندها،کنترل و جلوگيري از نفوذ مواد خطرناک به داخل منابع آب سطحي و زيرزميني و انتشار آن در اکوسيستم است.
    وي بااشاره به اثرات مخرب آلودگي هاي ناشي از دفع و دفن غيراصولي پسماندهاي ويژه بر محيطزيست اظهار داشت: آلودگي شديد هر يک از منابع آب، آلودگي ديگري رابه دنبال داشته و به عنوان نمونه آلودگي رودخانه با سرعت بيشتر و در کوتاه مدت موجب آلودگي منابع آب سطحي مصنوعي مانند سدها ، برکه ها يا درياچه ها شود.
    وي افزود: از آنجايي که جريان آب،مهم ترين عامل حمل مواد خطرناک از مرکز دفع و دفن پسماند به مناطق پايين دست با سرعت هاي متفاوت است ، نزديکي مرکز مزبور به مناطق تغذيه آب زيرزميني ويا واقع شدن در بالادست آن به آلودگي مناطق تخليه از قبيل چشمه، چاه و زهکش هاي طبيعي مثل رودخانه منجر مي شود.
    استاد دانشکده علوم انساني و اجتماعي دانشگاه تبريز نيز ، در دسترس بودن اطلاعات پايه براي برنامه ريزي دقيق را به منظور دفع تخصصي پسماندهاي ويژه مانند هر طرح مهندسي ديگر ضروري خواند.
    خليل ولي زاده کامران افزود: انتخاب عوامل موثر در طراحي و ايجاد مراکز دفع و دفن پسماندهاي ويژه ،سبب تعدد لايه هاي اطلاعاتي شده و تلاش براي يافتن راه حل هاي مناسب براي تحليل تعداد زياد لايه هاي مزبور و کسب نتيجه درست را ميسر مي سازد.
    وي از فناوري سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي )GIS(به خاطر قابليت هاي گسترده آن دراخذ تصميمات درست به عنوان راه حلي مناسب براي جمع آوري اطلاعات پايه و اساسي در طراحي و ايجاد مراکز دفع و دفن پسماندهاي ويژه ياد کرد.
    وي افزود: در استفاده از ، GISابتدا لايه هاي اطلاعاتي مورد نياز از منابع مختلف تهيه شده ، پس از مشخص شدن معيارها و ضوابط مربوط به هريک از آنها و تحليل لايه ها،بااستفاده از تکنيک همپوشاني در محيط ،GISمناطق مناسب جهت دفع پسماندها ، مشخص مي شوند.
    ولي زاده،اضافه کرد: در مطالعه اي که به همين منظور در استان هاي آذربايجان شرقي،غربي و اردبيل، 160سايت شناسايي شد که پس از غربال آنها در ناحيه توصيه شده براي ايجاد سايت در 120 کيلومتري تبريز ، تعداد آنها به 16سايت کاهش يافت.
    دانشجوي دوره دکتراي دانشکده شيمي دانشگاه تبريز نيز، تدوين برنامه نرم افزاري مديريت پسماندهاي ويژه صنعتي در اجراي طرح ايجاد مراکز دفع و دفن اين نوع پسماندها را از جمله الزمات آن ارزيابي کرد.
    محمدحسين رسولي فرد با تاکيد بر لزوم مديريت صحيح به جا مانده از فعاليت واحدهاي صنعتي ، گفت: اطلاع از موقعيت مراکز صنعتي موجود در مناطق مختلف و داشتن اطلاعات کافي در مورد هريک به ويژه عمده صنعتي مي تواند در برآورده کردن نيازهاي برنامه ريزي مديريت پسماندها موثر باشد.
    وي بااشاره به تقسيم بندي پسماندهاي ويژه صنعتي به 47عنوان در کنوانسيون بين المللي “ بازل” از طراحي و تدوين برنامه نرم افزاري مديريت پسماندهاي ويژه صنعتي منطقه شمال غرب کشور خبر داد.
    وي افزود: در اين نرم افزار اطلاعات مربوط به هريک از واحدهاي صنعتي منطقه به سامانه هاي جغرافيايي )GIS (و موقعيت جهاني)GPS (وارد شده و موقعيت جغرافيايي شان به عنوان لايه اي مستقل وارد اين سامانه شد.
    رسولي فرد تشريح کرد: اين نرم افزار طوري طراحي شده که همزمان با نشان دادن مشخصات واحدهاي داراي پسماند ويژه در صورت درخواست کاربر ، موقعيت واحد صنعتي را نيز بر روي لايه هاي مختلف سامانه مشخص مي کند.
    بنابر اطلاعات موجود همه ساله دو ميليون و 203 هزار تن مواد زايد صنعتي به صورت جامد ومايع در منطقه شمال غرب کشور توليد مي شود که از اين رقم 132هزار تن از اين مواد به پسماندهاي ويژه و خطرناک مربوط مي شود.
    بررسي هاي به عمل آمده حاکي است: از 132 هزارتن پسماندهاي خطرآفرين توليد شده در منطقه حدود 123 هزار تن در تبريز، 7 /53هزار تن در اروميه و 0/73هزار تن در اردبيل توليد مي شود.
    اين در حالي است که ميانگين توليد روزانه پسماند خطرناک کشور هشت تا 10 هزار تن است.
    مطالعات انجام شده در اين زمينه نشان مي دهد که در مجموع حدود شش درصد از پسماندهاي صنعتي شمال غرب کشور را پسماندهاي ويژه و خطرناک تشکيل مي دهد که اين ميزان در کشورهاي صنعتي چهار درصد است.