وقتي همه چيز صفر و يك مي شود
با افزايش اطلاعات در بخش مدارك پزشكي، سيستم دستي ديگر جوابگوي نيازها نبود؛ در نتيجه، كامپيوتر و ساير تكنولوژي هاي جديد با هدف ايجاد سرعت و صحت و دقت بكار گرفته شد. امروزه فعاليت هاي كامپيوتري در بخش مدارك پزشكي در كشورهاي پيشرفته در تمام زمينه ها مانند اندكس پزشكان، بيماران، گزارشات آماري، كنترل پروندة بيمار، يافتن نقص پرونده، خلاصة ترخيص كدگذاري، سيستم پيگيري و رديابي، نسخه برداري و غيره گسترش يافته است. بيمارستان ها براي كامپيوتري كردن امور خود از روش هاي مختلفي استفاده مي نمايند. برخي از آنها ضمن بستن قرارداد با شركت هاي كامپيوتري، نرم افزار خريداري مي كنند. برخي ديگر داراي يك سيستم كامپيوتري هستند كه بخش مدارك پزشكي جزئي از آنهاست.
در برخي از بيمارستان ها، بخش مدارك پزشكي خود يك سيستم جامع تهيه كرده و برنامه ريزي مي كند تا تمامي كارها را كامپيوتري نمايد. از مشكلات موجود در زمينة گسترش تكنولوژي ها، سطح قلمرو شخصي (Privacy) است، چرا كه در هر ترمينالي مي توان به اطلاعات دسترسي يافت. استفاده هايي كه تا كنون از تكنولوژي اطلاعات و كامپيوتر در بخش مدارك پزشكي بدست آمده به 2 دسته تقسيم مي شود :
1) استفاده از كامپيوتر جهت فعاليت هاي بخش مدارك پزشكي شامل :
الف) گروهي كه مستقيماً با خود پرونده سر و كار دارند
ب) گروهي كه با اطلاعات درون پرونده مرتبط هستند
2) پرونده كامپيوتري بيمار يا (C.P.R : Computer-based Patient Record)
كامپيوترايز كردن مدارك پزشكي بيمار علاوه بر بالا بردن سطح كارآيي، كيفيت مراقبت را نيز به همراه خواهد داشت. اهداف ديگر اين طرح محاسبة كامل هزينه ها، نگهداري كيفي و افزايش دسترسي به پروندة بيمار در كوتاهترين زمان ممكن مي باشد.
پرونده كامپيوتري بيمار (C.P.R)
پزشكي از راه دور اين امكان را براي بيماران و پزشكان فراهم مي آورد كه بدون مخارج و دردسرهاي مسافرت با هم مشورت كنند و دستگاه هاي همراه ديجيتالي شخصي (PDAs) بطور قابل توجه اي مقدار اطلاعات موجود در زمينه مراقبت بهداشتي رابراي متخصصان باليني افزايش مي دهند و همچنين مي توانند تا حدودي ميزان اشتباهات پزشكي را تقليل دهند. اين ابزارها همگي در جهت يك نتيجه و هدف مشابه مي باشند و آن چيزي غير از " فراهم كردن مراقبت بهتر براي بيماران " نيست.
گذشته از مطالعات آماري و كاربردي، اين پيشرفت چگونه مي توانند موثر باشند. با استفاده از توضيحات روشن خواهد شد كه چگونه C.P.R دستورات دارويي و مطالبات پزشكي را سرعت مي بخشد و مزاياي پزشكي از راه دور نيز مورد توجه قرار خواهد گرفت و در نهايت اينكه چگونه ابزار ارتباطي ديجيتالي شخصي (PDA) ، زندگي راحتي را براي پزشكان و پرستاران بهداشتي و ساير پرسنل محيط هاي تشخيصي- درماني و يا خانگي مهيا مي كند.
تقاضا و درخواست روزافزون و فراوان براى داده هاى سازمان يافته و قابل دسترسى بيمار و توسعه علم كامپيوتر منجر به گرايش توسعه و بهبود گزارش و پرونده الكترونيكى بيمار شد. كامپيوترها توانايى بالقوه اى در افزايش و بهبود خوانائى خط، دسترس پذيرى و سازمندى دارند، اما اين گزارشات كامپيوترى نياز فراوانى به مجموع داده ها دارند.
مزاياي C.P.R
C.P.R مي تواند باعث بهبود مراقبت بهداشتي به چند روش شود كه بعضي ازاين روش ها ساده و برخي ديگر پيچيده اند. به عنوان مثال مي تواند مسائل مربوط به مفقود شدن يا ناقص بودن پرونده هاي كاغذي، مسائل مربوط به ناخوانا بودن دستخط را از طريق وارد كردن مستقيم در كامپيوتر و مسائلي مربوط به كنترل دستورات دارويي را همراه با دوزهاي استاندارد و ملاحظات دارويي خاتمه دهد و هزينه را بطور خودكار محاسبه كند. نتايج آزمايشات مي تواند بصورت كامل همراه با تصاوير تشخيصي به سرعت منتقل شود. متخصصان بطور پيوسته از محل هاي دور مي توانند با هم مشاوره كنند. سيستم هاي حمايتي مشاور براي درمان يك بيماري خاص سير باليني را توصيه كنند. مقدار زيادي داده هاي بهداشتي مي تواند جمع آوري و تجزيه و تحليل شوند و بهترين شيوه ها مشخص گردد.
موانع كار با C.P.R
اگرچه C.P.R مزاياي زيادي دارد اما بزرگترين مانع براي پذيرش آن اين است كه افراد براي كار كردن با آن نياز به تغيير روش دارند، برخي پزشكان و متخصصان باليني با تغيير سيستم كاغذي به الكترونيكي مخالف هستند. طبق بررسي هاي اخير از پزشكان كه توسط انجمن پزشكي انجام گرفت تنها 13% از پزشكان بيان كردند كه C.P.R مديريت طبابت پزشكي را تسهيل مي كند. طبق گزارشات متعدد چون مزاياي C.P.R از معايب آن بيشتر است، پزشكان تمايل به C.P.R دارند مخصوصاً مواقعي كه نياز دارند كه اطلاعات را خود وارد كامپيوتر كنند. مشكل اساسي C.P.R تكنولوژي نيست، بلكه يادگيري و آموزش استفاده از آن است.
سيستم هاي جامع اطلاعات بيمارستاني (HIS)
سيستم هاي جامع اطلاعات بيمارستاني(HIS : Hospital Information System) سيستم هايي هستند كه كلية وظايف و عملياتي را كه در قسمت هاي مختلف يك بيمارستان اعم از تشخيصي، درماني، اداري، مالي، پژوهشي و آموزشي انجام مي شوند، تحت پوشش قرار داده و ضمن دريافت و ثبت دقيق اطلاعات هويتي و درماني بيمار، توانايي نمايش پيشرفت هر اقدام و تأثير آن عمل را بر ساير امور بيمار مشخص نمايد.
با اين تعريف اگر به وظايف قسمت هاي مختلف بيمارستان توجه شود مشاهده مي گردد كه در اكثر قسمت هاي تشكيل دهندة بيمارستان ها به نحوي مدارك پزشكي نقش پشتيبان و مكمل دارد و در واقع مدارك پزشكي شكل عملي و قانوني خصوصاً به خدمات درماني اعم از سرپايي، بستري و روش هاي درماني مي دهد.
اكنون كه نقش مدارك پزشكي در وظايف كلية بخش هاي بيمارستاني نقش جامع و فراگير معرفي شد، به همان نسبت در سيستم هاي HIS مؤثر و داراي نقش حساس خواهد بود.
با توجه به جديد بودن بحث HIS و از طرفي اهميت آن به لحاظ نقش مدارك پزشكي و كارشناسان آن در طراحي، راه اندازي و خريداري سيستمهاي كامپيوتري، ضرورت دارد كه اين افراد و همچنين مديران بيمارستان ها آگاهي و شناخت خود را نسبت به توانائي ها و ويژگي هاي يك سيستم استاندارد HIS افزايش بدهند تا در موقع نياز بتوانند نظر كارشناسي خود را اعلام نمايند.
سيستم جامع مديريت پرونده الكترونيك بيمار
در چارچوب مباحث پزشكي و به كارگيري تجهيزات ديجيتالي در روند انجام كار، سيستمي تحت عنوان "حمايت و ايجاد يك روند كاري قابل حمل و توزيع اطلاعات در بيمارستان ها به وسيله يك شبكه بي سيم و با يك عملكرد صوتي به كمك كامپيوترهاي جيبي" ، در ژانويه سال 2000 با حمايت European Union (EU) منتشر و تدوين شد. اين ساختار، يك ساختار بين المللي است كه توسط يك كميته اروپائي به همراه برنامه كاري Information Society Technologies (IST) بنا نهاده شد و با يك كنسرسيوم متشكل از 4 شريك آكادميكي و صنعتي و 3 بيمارستان به عنوان استفاده كننده (پايلوت) و با نمايندگي 5 كشور اروپائي گسترش پيدا نمود. توسعه آن از ژانويه سال 2000 آغاز گرديد و نسخه نهائي قابل تحويل، براي به اجرا در آمدن در اواسط سال 2002 برنامه ريزي شد تا به يك سيستم كامل براي بهره برداري تجاري آماده گردد.
معماري اين سيستم ماژولار است و براي در خدمت گرفتن يك بخش جداگانه كه در آن پزشكان و پرستاران با يك وسيله همراه مجهز شده باشند، طراحي شده و به يك سرور مركزي بخش از طريق استاندارد Wireless LAN IEEE 802.11 (Wi-Fi) متصل شوند. سيستم فوق مي تواند با سيستم مركزي اطلاعات بيمارستان نيز ارتباط برقرار كند.
معماري سيستم اجازه مي دهد كه به يك درخواست از طريق هر ترمينالي (شامل دسك تاپ ها) كه به يك سيستم LAN متصل هستند، پاسخ داده شود. اين مهمترين هدف است كه از پزشكان و پرستاران هنگاميكه در كنار تخت بيمار انجام وظيفه مي كنند، پشتيباني گردد. در اين صورت نياز به دسترسي به اطلاعات منظم و به روز بسيار مورد نياز است.
اين سيستم با هدف پشتيباني روز به روز كليه فعاليت هاي پزشكان و پرستاران در يك بخش بيمارستاني به وسيله ي يك ابزار كار گروهي و هماهنگ به همراه دسترسي بي سيم به كليه سوابق پزشكي بيمار مي پردازد. اين پروژه بر اساس يك پروتكل ارسال اطلاعات از بيماران از يك سمت و دريافت آن در سمتي ديگر به كمك يك PDA است. ساختار فوق سعي در جايگزيني و يا رقابت با سيستم هاي قديمي بيمارستاني فعلي ندارد و به واقع هدفش تكميل آنهاست. اين سيستم، اطلاعات را به كمك ابزار موجود تغيير مي دهد، داده ها را به روز در مي آورد و آنها را در دسترس پزشكان و پرستاران قرار مي دهد، همچنين قابليت هاي جديدي را نسبت به سيستم هاي اطلاعات فعلي موجود در بيمارستان ها دارد و آن، قابليت حمل، جابجائي و محاسبات موجود در هر مكان تحت پوشش است.
نتايج اوليه نشان مي دهد كه وقتي يك كاربر نهايي با مهارت كافي از سيستم مذكور استفاده مي كند بيش از 40 % در زمان صرفه جويي مي شود. هر چند منافع واقعي پروژه خيلي بيشتر است. در حال حاضر از همه ي امكانات استفاده نمي شود علي الخصوص در مواردي كه مورد استفاده مراكز شخصي يا يك جريان كاري مشخص قرار مي گيرند (در مواردي كه فعاليت هاي روزمره انجام ميشوند فعاليتهاي جديد امكان صرفه جويي را افزايش مي دهند)
براي بكار گيري سيستم سيستم جامع مديريت پرونده الكترونيك بيمار در بيمارستان مي بايست تعاريف جديدي در سيستم هاي HIS مطرح گردد تا قابليت سازگاري اين دو سيستم به بهترين شكل ممكن فراهم گردد، چرا كه اين سيستم جايگزيني براي HIS نيست بلكه عملكرد HIS را بهبود بخشيده و كارائي سيستم نظام مند مركز بيمارستان را بيشينه مي نمايد، اما بايد اين نكته را هميشه مد نظر داشت كه افزودن آن به سيستم HIS معادل با افزايش پورت هاي ورودي و خروجي HIS است كه اين امر خود بيانگر دسترسي هاي همزمان بيشتر ، افزايش حجم تبادل و افزايش سطوح دسترسي متفاوت را به همراه خواهد داشت. براي حل اين مشكلات مي بايست پايگاه داده سيستم HIS را تقويت نمود و توسط سرويس هاي تحت شبكه و XML امكان ارتباط پايگاه داده را با PDA ها تحت پروتكل HL7 ايجاد نمود.
نتيجه گيري
در مباحث انفورماتيك پزشكي، از پرونده كامپيوتري و الكترونيك بيمار به تفصيل بحث شده است و موكدا به جايگزيني اينگونه سيستم ها با نظام كاغذي پرونده ها در بيمارستان ها و ساير مراكز درماني سفارش شده است، اما يك سوال همواره دغدغه ذهن متخصصين بوده و آن اينكه چگونه و تا چه اندازه پياده سازي سيستم هاي مهم و كاربردي به توجه به وضع موجود امكانپذير خواهد بود؟ و اينكه پس از برقراري شرايط لازم و طراحي و ساخت سيستم ها، برخورد نظام پزشكي فعلي با اين تغيير و تحول چگونه است و تا چه اندازه خواهد توانست خود را با اينگونه سيستم ها وفق داده و نهايت استفاده را از آن ببرد؟
سوالاتي از اين دست بسيار مطرح بوده، هست و خواهد بود و گذر زمان جواب اينگونه سوالات را روشن تر و واضح تر خواهد نمود. بدون شك، پتانسيل طراحي، ساخت و به كارگيري مناسب و با بازدهي بالا در تمامي زمينه هاي مرتبط وجود دارد و مي رود تا سرنوشت تازه اي را در حوزه مباحث مهندسي پزشكي و خدمتي ديگر به جامعه پزشكي رقم بزند.